Çocuk Psikolojisi Kategorisiz

Çocuğunuza sınır koyma 3: Dengeli sınırlar nasıl koyulur?

İşin sırrı: kısa ve net mesajlar!

fence-470221_640İlk yazıda çocukların ve ebeveynlerin neden sınırlara ihtiyaç duyduğunu tartıştık. İkinci yazı sınır koymak derken ne kastettiğimiz ve ne kastetmediğimizle ilgiliydi. Bu yazı, demokratik yaklaşımla dengeli sınırları nasıl koyabileceğimizle ilgili, korumak ise gelecek yazının konusu. Kaynak yine Robert Mackenzie’nin “Çocuğunuza Sınır Koyma” (Setting Boundaries) kitabı.

Amacımız demokratik yöntemle (yani fazla yumuşak ya da fazla sert/cezacı olmadan) dengeli sınırlar (keşfetmeye izin verecek kadar geniş, güvenliği sağlayacak ve sorumluluk almaya yetecek kadar dar ve zamana uyum sağlayacak kadar esnek) koyabilmek. Böylelikle bir taraftan onaylanmayan davranışı durdururken, bir taraftan da sorun çözme ve sorumluluk alma becerisini geliştirebilmek.

Yöntem?

Çocuk onaylanmayan davranış sergiledi. Ebeveyn bu durumla ilgili kuralı net bir sözel mesajla iletti ve sınırlı seçenekler sundu. Birinci seçenek kurala uymak iken, ikinci seçenek de kurala uymadığı durumda çocuğun katlanması/yüklenmesi gereken sorumluluk/sonuç. Burada sınırı bu seçenekler çizmektedir. Çocuk işbirliğine mecbur bırakılır. Yine de seçim çocuğa aittir. Çocuk işbirliği yapıp kurala uymazsa, kendi seçiminin sonuçlarına katlanması sağlanır (bu da gelecek yazının konusu).

Örnek?

İki kardeş oyuncak kavgası yapıyor ve birbirini suçluyor. Anne kavga etmeden de oynayabileceklerini ve sakinleştikten sonra konuşacaklarını söylüyor. Çocuklar konuşmaya hazır olduklarını söylediğinde, anne kavga etmek dışında ne yapabileceklerini soruyor. Çocuklar kendini savunuyor. Anne herkesin sırayla 10 dakika oynayabileceğini ya da oyuncağı ellerinden alabileceğini, seçimin kendilerine ait olduğunu söylüyor. Çocuklar işbirliği yapıyor. Oyuncağı ilk kimin oynayacağını belirlemek için anne yazı tura atıyor.

Annenin “biz” dilini kullanması işbirlikçi bir ortam yaratırken, önce sakinleşmelerini sağlaması öfke kontrolünün öğretilmesine yardımcı olmaktadır. Anne sorun çözme aşamasında, çocuklardan aldığı cevaplardan çocukların sorunu kendi başlarına çözemeyeceklerini anlar ve sınırlı seçenekleri olan çözümler önerir. Çözüm önerileri içinden seçim yapan çocuklar sorumluluk almış ve gelecekte yaşanacak bir tartışmada ne yapabileceklerini öğrenmiş olur. Bu süreç, kural net bir şekilde öğretilene kadar defalarca tekrarlanacak ve eninde sonunda sonuç verecektir.

Püf noktaları?

  • İletmek istediğiniz mesaj tutarlı olmalıdır. Mesajınızı nasıl iletirsiniz? Sözleriniz ve davranışlarınızla mesajınızı iletirsiniz. Davranışlarınızla sözleriniz tutarlı olmazsa iletişimde kopukluk olur. Aslında esas mesajı davranışlarınız iletir.

Örneğin çocuğunuza “Odanı toplamadan dışarı çıkamazsın” dediniz. Çocuğunuz odasını toplamadı. Türlü gerekçelerle, sizin söylenmenizi dinledikten sonra çıktı ve sonuçta odasını siz topladınız. Buradaki mesajınız “Odanı toplamasan da olur”dur. “Odanı toplamadan dışarı çıkamazsın” sözünüz, davranışınızla tutarlı olmadığı için net değildir ve sınamaya davetiye çıkarır. Çocuğunuz bu kurala uymanın, söylenmenize katlandığı sürece keyfi olduğu sonucuna varır. Bundan sonra da bu kurala karşı ilk tepkisi, kurala uymamak olacaktır. Tutarsız mesajlar, istenenin tam tersi sonuçlar doğurur. Sonuçta biz yetişkinler de, trafikte sarı ışık gördüğümüzde gaza daha çok basarız.

  • İletmek istediğiniz mesaj net olmalıdır. “Akşam geç kalma” dediğinizde, çocuğunuz için geç olmayan bir saat, sizin için geç olabilir. Bunun yerine, “Akşam saat 23.00’te evde olmalısın” demek daha net bir mesajdır. Konu küçük çocuklar olduğunda, aynı cümleyi nasıl kuracağınız da önem taşır. Etkisiz mesaj örneklerine buradan ulaşabilirsiniz. 
  • Çocuğunuza sınırı belli iki ya da üç seçenek sunmalısınız. Seçenekler sınırlarınızdır, açık kapı bırakmayın. Örneğin çocuğunuza kahvaltıda ne yemek istediğini sordunuz, krep istedi. Krep yapacak vaktiniz olmadığını söylediniz, o huysuzlandı ve diğer tekliflerinizi kabul etmedi. Siz de gecikmeyi göze alarak krep yaptınız. Burada güç çocuktadır ve çocuk bu şekilde istediğini yaptırabileceğini hemen kaydedecektir. Bunun yerine çocuğunuza tavada yumurta mı, rafadan yumurta mı istediğini sorarsanız; çizdiğiniz sınırlar içinde seçme hakkını kullanacak ve çatışma yaşanmayacaktır. Güç ebeveyndedir. 
  • Mesajınız kısa olduğu ölçüde etkilidir. Fazla konuşmak, nutuk çekmek ve nasihat vermek sözel mesajın etkisini azaltır. Bağırmak da kontrolün kaybedildiğine işaret olduğu için mesajın etkinliğini azaltır.
  • Kuralınızı uygularken, sözel adımları kısa tutup, davranışsal adımlara çabuk geçmeniz gerekir. Sözel adımlar polemik, pazarlık ve tartışmaya gebedir. Uzun sözel adımların etkin olmadığına dair örneğe buradan ulaşabilirsiniz. [Yazar yumuşak sınırlar sebebiyle aile içinde yaşanan çekişmeye “family dance” diyor, bu da dilimize “aile dansı” diye çevrilmiş. Yani gözünüzde hoş ve estetik bir dans canlanmasın.]
  • Hayır, hayır demektir. Sınırlarınızı koruyun.
  • Çocuğu değil, davranışı reddedin. “Oğlum bela mısın, rahat bıraksana kardeşini” demek yerine “Kardeşini rahatsız etme” deyin.
  • Tehditkar olmadan çocuğunuza işbirliği şansı tanıyın. “Bu kurala uy, yoksa tokadı yersin” demek, işbirliği ve sorun çözmenin yapıcı yollarını öğretmez.
  • Normal ses tonunuzla, kararlı bir şekilde konuşun. Bağırmak, kontrolü kaybettiğinize işarettir ve sınamayı teşvik eder.
  • Kural çiğnendiğinde, artık sonuçlarına katlanma vaktidir. Kurallar tartışmaya tabi olabilir, ancak kuralın mantığıyla ilgili açıklama ve tartışma, çocuk kuralı çiğnemeden önce yapılır. Trafik polisine “Bu hız sınırı bence çok mantıksız” demeniz, cezadan yırtmanızı sağlamaz. Çocuğunuz kurala uymadığı anda tepkinizi koymalısınız.

“Ben çok güzel sınırlar koyuyorum ama çocuğum inatla işbirliğini reddediyor ve meydan okuyor.” O zaman harekete geçme zamanı. Bir sonraki yazıda!

Sonraki yazım:

Çocuğunuza Sınır Koyma 4: Çocuğum Sınırlarıma Uymuyor!

Zeynep Domaniç

Anne. Eş. Evlat. Kardeş. Hem de en şanslılarından.

1983 doğumlu. Mülkiye ve ODTÜ’de iktisat okudu. Bir kamu kurumundaki iş hayatına şimdilik ara verdi, evde oğluna bakıyor.

Okul zamanlarındaki not paylaşma hesabı, okuduğu kitaplardan derlediği notları www.folikasitannesi.com sitesinde paylaşıyor. Kendince folik asit jenerasyonunun folik asit annesi.

Keyfi genel olarak yerinde.

www.folikasitannesi.com

Yorum Ekle

Yorum yapmak için tıklayınız