Çocuk Kitap

Çocuğunuzla Kitap Yolculuğunda Size Düşenler (3)

Bir önceki yazımda çocuklarla elimizden, dilimizden düşmeyen, çocuklara huzurlu bir okuma deneyimi yaşatan ve belli bir süre hayatımıza yerleşen kitapların ‘ortak özelliklerini’ paylaşmış ve demiştim ki: “Yarın da aşağıdaki özelliklerin detaylı olarak açıklanmış hallerini okuyabileceksiniz.” Keyifle okumanız ve hayatınıza almanız dileğiyle detaylandırıyorum 😉

 

Duygular ve hikaye çocuğunuzun gelişim seviyesiyle uyumlu ve geliştirici olmalı.

  • Eğlenceli ve sürprizlerle dolu maceralar, imkansızı mümkün kılan hikayeler (-miş’li geçmiş zamanda), mucizeler ve çocukları bambaşka diyarlara götüren konular ilgi çekiyor.
  • Daha önce hiç düşünmedikleri şeyleri düşündüren konular ufuklarını açıyor ve hayal güçlerini zenginleştiriyor. (Örnek: Burnum kaybolsa ne olur?)
  • Belli bir davranışı, bir becerinin gelişimini anlatan, prosedürel hikayeler de hem çocukların ilgisini çekiyor, hem de onlara belli bir hedefe ulaşmak için aradaki adımların varlığını ve sabırla mücadele etmenin gerekliliğini anlatıyor. (yüzme öğrenmek, en sevdiği oyuncaktan ayrılmak, yalnızlığa alışmak, yeni arkadaş edinmek gibi)
  • İç içe geçen hikayeler hem çocuklarınızın ilgisini canlı tutuyor, hem prosedürel süreçleri anlamasını sağlıyor, hem de hafızasını geliştiriyor. (Örnek: Sven Nordqvist, Doğum Günü Pastası; bir şeyi yapmak için başka bir şey gerekiyor. O başka şeye ulaşmak için de başka bir şey…)
  • Bir değeri (yardımlaşma gibi), birdavranışın önemini (banyo yapmak gibi), didaktik olmadan, hissettirerek anlatan hikayeler hem bu değere sahip olmanın sonuçlarını ve kazanımlarını gösteriyor, hem de çocuğunuzla aranızda ikinize özel bir dil oluşturmanızı sağlıyor. (‘Gakguk’a ne olmuştu, hatırlıyor musun?’)
  • Çocuklarının belli bir korkusuna (karanlık, yalnızlık gibi) ya da değiştirmek istedikleri davranışlarına (Kardeş kıskançlığı, yeme bozuklukları, çeşitli rutinlerle ilgili sıkıntılar gibi) yönelik kitaplar pek çok ebeveynin tercihi. Ve maalesef bu tipte yazılmış pek çok kitap oldukça didaktik ve rahatsızlık yaratıcı. Bu tip konular için çok sublime mesajlar veren/ dolaylı anlatan, ‘reframing’ yaparak anlam değiştiren kitapları tercih ederseniz daha büyük kazanımlara ulaşabilirsiniz. (Reframing için güzel bir örnek olarak Tübitak Yayınları Karanlık Korkusu Kitabı’nın sonundaki karanlıkta gölge oyunu gösterilebilir.)
  • Çocuklarınızın duygusal ve bilişsel olarak neleri alabileceğini en iyi siz bilirsiniz. Bu alanlarda çocuklarınızın sınırları ile uyumlu, o sınırları ‘biraz’ esneten duygu ve hikayeleri seçin, çocuklarınızı fazla zorlamayın. Örneğin kolaylıkla korkan bir çocuğa vahşi ya da ürkütücü karakterler göstermeyin.
  • Devler, canavarlar, ürkütücü karakterler çocukların oldukça ilgisini çekiyor. Ancak, yine de asıl ölçü çocuklarınızın beden dili olmalı. Bir kitabı, özellikle de ilk kez okurken, çocuklarınızın beden dilini, tepkilerini ve izleyen günlerde davranışlarını gözleyin. Çocuklarınızda olumsuz etkiler yaratan kitapları hayatınızın dışına alın.

Tüm hikaye basit ve ufuk açıcı resimlerle anlatılmalı.

En az hikaye kadar, belki daha da fazla önemli. Çünkü çocuklar ‘dediklerinizden’ daha çok, ‘gördüklerini’ alıyorlar. Bu nedenle de kitaptaki resimler:

  • Hikayeyi ve hikayedeki duyguları gerçekten yansıtan resimler olmalı. Çocuklar bir çok duyguyu da kitaplardan öğreniyorlar. Duygu dünyalarının doğru çizgide gelişimi için gördükleri, duydukları ve hissettiklerinin ‘AYNI’ olması gerekiyor. Resimde üzgün bir kedi varken, hikayede şaşkınsa ve siz onu korku dolu okuduysanız çocuklarınızın ‘dünyası’ karışıyor. [‘Hala! Bu kuş neden mutsuz? Annesi gelince neden sevinmiyor?’]
  • Çocuklarınızın yaşına uygun ‘sadelikte’ ya da ‘yoğunlukta’ resimler olmalı. Küçük çocuklar için son derece basit çizimler gerekliyken, çocuklarınızın yaşı büyüdükçe resimlerdeki detay sayısı da artmalı, onları daha renkli ve yoğun bir dünyaya çekmeli.
  • Hikayedeki ana karakterleri ‘belirgin şekilde yansıtan’ resimler de çok önemli. Öyle kitaplar var ki her sayfada kocaman kocaman karakterler olmasına rağmen hikayede hiç yerleri yok! Bu tip çizimler hem çocuklarınızın dikkatini dağıtıyor, hem hikayenin daha farklı yerlere gitmesine sebep olabiliyor, hem de tamamlanmamış döngüler yaratabiliyor. Yeğenimle aramdaki diyalog bunu çok net açıklıyor:
    • Hala! Tavşanı neden okumadın?’ [Çizimde kocamaaaaan, başroldeki kızdan daha büyük bir tavşan var ama hikayede hiç yok. Ben hikayede tavşanla ilgili bir şey olmadığını söylüyorum.]
    • Aklından oku o zaman! [Açık kapı, tamamlanmamış döngü bırakmak istemiyor. ‘Aklınızdan okursanız’ hikaye başka yerlere gidecek, okumazsanız çocuğunuzda tamamlanmamış döngüler bırakacaksınız.]
    • [Bu söylediğim bazılarınıza ‘hayalgücünü kısıtlayıcı’ bir şeymiş gibi gelebilir. Elbette tamamen uçtuğumuz ve bir sayfada 1 saat kaldığımız zamanlar da oluyor. Ama uyku rutininin bir parçası olarak kitap okuduğunuzda amacınızın çocuğunuzun beynini uyarmak ve ‘uçmak’ değil, sakinleşmek ve derinleşmek olduğu varsayımıyla vurguluyorum bu noktayı.]

Karakterler ve mizaçlar çocuğunuzun yaşı ve bilişsel-duygusal gelişimiyle uyumlu olmalı.

  • Çocuklarınızın yaşı arttıkça karakter sayıları da artabilir, karakterlerin sergiledikleri duygu ve davranışlar da. Çocuklarınız ne kadar küçükse o kadar az karakter ve o kadar basit duygular onların kitabın dünyasına o derece kolay girmesini sağlar.
  • Çocuklarınızda onaylamayacağınız davranışları anlatan ana karakter hikayelerini hayatınıza almamanızda fayda var.
  • loving-hearts-2

Kitapta kullanılan dil çocuğunuzun yaşıyla, hikayeyle uyumlu ve tutarlı olmalı

  • Kitaplar çocuklarınızın hem kelime dağarcığının gelişmesine, hem de dil becerilerini geliştirmeye yardımcı araçlar. Bu nedenle de, kitapların anlaşılabilmesi ve keyifli bir deneyim yaşatması açısından çoğunluğu çocuklarınızın kelime dağarcığında olan kelimeleri içermesi önemli. Ancak, her kitapla hayatınıza yeni kelimeler, deyimler ve kullanım şekilleri (mecazi anlamlar gibi) katmanız da önemli. Dengeyi iyi koruyun.
  • Okuma sırasında en dikkat dağıtan ve okuma keyfini bozan şeylerden bir tanesi fiillerdeki zaman uyumsuzluğu. Bir cümlede –miş’li geçmiş zaman, bir sonraki geniş zaman, sonra şimdiki zaman şeklinde ilerleyen kitaplardan uzak durun. Bu tip kitaplar hem çocuklarınıza dil becerisinin gelişimi açısından sadece bir kafa karışıklığı sunuyor, hem de sizi büyük bir eziyete mahkum bırakıyor.
  • Özellikle de yaşları küçükse tekerlemeli, uyaklı cümleler, hikaye içinde şarkılar, tekrarlar ve minik şiirler çocukların ilgisini kitap üzerinde tutmakta oldukça başarılı oluyor.
  • Merak uyandırması ve başka dünyaların kapısını açmayı kolaylaştırması açısından –miş’li geçmiş zamanda anlatılan hikayeler, özellikle de küçük yaştaki çocuklar için daha heyecan verici oluyor. Uzaylılarla, konuşan dinazorlarla, uçan sebzelerle dolu bir kitabın –di’li geçmiş zamanda anlatılması pek de sürükleyici olmuyor.
  • Gerçek hayatta olabilecek şeyleri anlatan kitaplarda, özellikle de belli birtakım becerilerin, değerlerin, davranışların kazanılmasına yönelik kitapların geniş zaman ya da –di’li geçmiş zamanda anlatılması inandırıcılığı arttırıyor.
  • Çeviriler yetişkin kitaplarında da önemli. Ancak tüm hikayenin 20-40 sayfada anlatıldığı, üstelik çocuklara yönelik ‘farklı’ bir dil kullanılarak yazılan çocuk kitaplarında belki de 100 katı önemli.
    • Pek çok çeviri çocuk kitabı var. Hatta aynı çocuk kitabı pek çok farklı çeviri ile karşınıza çıkabiliyor. Çevireni belli olmayan kitapları, özellikle de yayınevini tanımıyorsanız, almayın. Dilini sevdiğiniz çevirmenlerin kitaplarını takip edin. (Örnek: Gülbin Baltacıoğlu, Yıldırım Türker gibi) Çünkü iki farklı çevirmen, iki farklı kitap olabiliyor. (Örnek: Tostoraman ve Yayazula)
    • Özellikle de Kırmızı Başlıklı Kız, Pinokyo gibi masalların ve klasiklerin ‘orijinaline sadık kalınmış versiyonlarını’ ya da ‘orijinallerini’ tercih edin.

Okuyacağınız kitabın uzunluğu hem sizin okuma için ayırdığınız süreyle, hem de çocuklarınızın dikkat süreleriyle uyumlu olmalı.

  • Özellikle de küçük yaşlardaki çocuklar dürtülerini erteleyemedikleri için başlanan kitabın bitmesini istiyorlar. Bu yaş grubundaki çocuklarla ‘bölerek kitap okumayı’ düşünmeyin. Kısa hikayeleri tercih edin.
  • Okumaya başlamadan önce ne kadar okuyacağınızı mutlaka belirleyin, çocuklarınızla anlaşın ve bu süreye sadık kalın.

Seri kitaplar, hem seçme kolaylığı, hem de sağlayabilecekleri faydalar açısından önemli. Doğru kurgulanmış, karakter devamlılığı ve tutarlılığı olan ve iyi hazırlanmış seri kitapları tercih edin.

  • ‘İyi Seri Kitaplar’ gerçekten de çocukların tercih ettiği bir şey. Hem ruhlarındaki doğal biriktirme eğilimini doyuruyor, hem de serinin devam kitaplarını beklemenin heyecanını yaşatıyor. Ancak bunlardan daha da önemlisi seri kitaplar tanıdıkları karakterlerden oluştuğu için hem güvenli bir zemin oluyor, hem özdeğerleri/ önemli kavramları uzun süreli ilişkiler ve karakterlerle anlamaları ve içselleştirmeleri daha kolay oluyor, hem de çocuğunuzla aranızda bir tahmin ve hatırlama oyunu oynamanıza da fırsat tanıyor: ‘Sence bu kez İnatçı Benjamin ne yapacak?’, ‘Daha önce ne yapmıştı Thomas?’ gibi).
  • Seri kitaplarda karakterlerin hem çizim olarak, hem duygu ve davranışlar olarak devamlığı duygusal zeka gelişimi açısından çok önemli.

Çizgi filmlerin kitapları genelde hayal kırıklığı yaratıyor ve kitaplardan uzaklaşmaya sebep olabiliyor. Bırakın çizgi filmler olduğu yerde kalsın ve siz özgün kitaplara yönelin.

Çocuklara kitapları sevdirmek için aileler tarafından kolay yol gibi görünse de, sanılanın aksine, bildikleri çizgi filmlerin kitapları hiç de sanıldığı kadar ilgi çekmiyor. Çizgi filmde alıştıkları zengin deneyimin yanında çok daha az uyaran barındıran çizgi film kitapları filmin yanında ‘sönük kalıyor’ ve hayal kırıklığı yaratıyor.

Biliyorum çoooook şey var. Ama lütfen deneyin. Değeceğini görececeksiniz 🙂

 

Psikolog ve Gelişim Koçu Dilek Büyükselçuk

Konuk Yazar

Yorum Ekle

Yorum yapmak için tıklayınız

*

Alternatif Yazarlar

Gülüş Türkmen
Gülüş Türkmen
Aslı Demirörs Ağtaş
Aslı Demirörs Ağtaş
Gözde Erserçe Özateşler
Gözde Erserçe Özateşler
Deniz Sütlü Özgül
Deniz Sütlü Özgül
Ayşegül Uysal
Ayşegül Uysal
Özdemir Hiçdurmaz
Özdemir Hiçdurmaz
Özge Çakıcı Songür
Özge Çakıcı Songür
Tuba Tayfun Kayalarlı
Tuba Tayfun Kayalarlı
Meftun Kocakaya
Meftun Kocakaya
Zeynep Domaniç
Zeynep Domaniç
Tümünü Gör

Güvenilir Uzmanlar

Uzm. Dyt. Orçun Kürüm
Uzm. Dyt. Orçun Kürüm
Uzm Dr. Defne Eraslan
Uzm Dr. Defne Eraslan
Uzm. Psk. Aylin Karabağ Sılığ
Uzm. Psk. Aylin Karabağ Sılığ
Eğt. Uzm. Dr. Elif Kalkan
Eğt. Uzm. Dr. Elif Kalkan
Psk. R. Berin Tuncel
Psk. R. Berin Tuncel
Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk
Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk
Uzm. Klinik Psk. Yasemin Meriç Kazdal
Uzm. Klinik Psk. Yasemin Meriç Kazdal
Uzm.Ped. Belgin Temur
Uzm.Ped. Belgin Temur
Funda Kale Yıldırım
Funda Kale Yıldırım
Tümünü Gör