Film Kategorisiz Psikolog Yetişkin Psikolojisi

Bu film bize ayna olsun!

Çocuğumuzdan beklentilerimizin ne kadarı kendimizle, ne kadarı onunla ilgili?

Timothy-Green-1Mevsimlerden kışken, güzel bir haftasonu akşamüstü yapılabilecek en sıcak şeylerden birisi film izlemek benim için. The Odd Life of Timothy Green, Türkçe ismiyle Timothy Green’in Sıradışı Yaşamı, böyle bir zamanda tesadüfen karşıma çıkan bir film oldu. Ebeveynlerin canlarından öte sevdikleri çocuklarına istemeden de olsa dünyayla uyumlarını bozabilecek şekilde davranabildiğini ve ebeveynliğin öğrenilen bir davranışlar silsilesi olduğunu netlikle göstermesinden ötürü bunun üzerine yazmak istedim. Zira psikolojiyi ve uyumlu / uyum bozucu davranışları film karakterleri üzerinden işlemeyi sevmekteyim.

Her insan ilişki yönelimli doğar. İlk karşılaştığımız ilişki, her şey beklenen şekilde geliştiyse, kendi annemiz, sonra babamız, ve diğerleridir. Ebeveynlik stillerimiz, kendi ilk bakıcılarımız karşısında neler deneyimlediğimiz, nasıl hissettiğimizle yakından ilgilidir.

Kuşkusuz çoğu anne-baba gibi kendi anne babalarımız da zamanın ruhuna, koşullara, kendi geçmişlerinden gelen davranış repertuvarlarına göre en faydalı olacaklarını düşündükleri şekilde davranmışlardır. Bu davranış stilleri karşısında, dünyanın belirsizliği üzerinde ufak da olsa bir kontrol hissetmeye çalışan birey; anne baba, geniş aile, diğer önemli figürler (öğretmenler, komşular ) ve diğer çocuklarla ilişkilerden edindiği deneyimlerle kendisi, dünya ve gelecekle ilgili çeşitli kural ve varsayımlar oluşturmaya başlar. Ancak bu kurallar zaman zaman uyum bozucu ve hayatı zorlaştırıcı olabilir. Örneğin, fazla fedakar, ne olursa olsun insanları mutlu etmeye çalışan bir insanın varsayımı “insanları memnun etmezsem, kendi bireysel sınırlarımı çizersem, sevilmem” olabilirken, mükemmeliyetçi bir insanın varsayımı “her işte tam bir başarı göstermezsem, değersizimdir” olabilir.

Bu varsayımlarla onunla karşılaştığımız yaşlarda olabilecek en iyi şekilde baş etmeye çalışırız. Bu inanca teslim olup tam da öyleymiş gibi davranarak, bu inancı yok sayıp bunu bize hatırlatan durumlardan kaçınarak, ya da bu inancı tersindeki uca çekerek tam zıddı davranışlarla aşırı telafi ederek baş etmeye çalışabiliriz. O dönemlerde işimize yarasa da bu baş etme yollarının uzun vadede ortak özellikleri kişiyi dünyayla uyumda zor durumda bırakıp, ilişkilerden ve hayattan alınabilecek doyumu düşürmeleridir.

Kendimize yaşattığımız şeylerin ötesinde, a1306çocuğumuzla olan ilişkimizi de etkileyerek, en sevdiğimiz insanlardan biri olan kişide, bu tür uyumsuz varsayımların oluşmasına neden olabilir.

Filmde de bunu net bir şekilde görürüz. Timothy’nin “düştüğü” yuvada birbirini çok seven anne ve babası, çok istedikleri çocuklarının dünyayı keşfetmesine, kendisi gibi olmasına izin ver(e)mezler. Onun iyiliğini düşündükleri için kendilerince en iyi bildikleri yolları uygulamaya çalışırlar. Kendinden getirdiği, varoluşunda bulunan güzel yapraklarını saklamaya çalışırlar, arkadaşlarının ona zarar vermeyeceğinden emin olmak için adeta çocuğun ensesinde olur solukları. Timothy ile olan ilişki saf bir ilişki halinden, kendi doyum araçları haline dönüşen bir ilişki haline gelir.

Babanın çocuklukta yaşadığı olumsuzlukların telafi çabası

Baba, kendi babasıyla ilişkisinde yaşadığı karşılanmayan ihtiyaçlarını, Timothy yaşamasın diye fazlaca uğraşır, kendi çocukken yaşadığı olumsuzlukları Timothy üzerinden telafi etmeye çalışır. Futbolda başarılı bir performans göstermesi, onun babasına “bak çocuğumun yanında oldum, bu yüzden başardı” demek içindir. Tüm varlığıyla karşılanmamış ihtiyaçlarını içinde hisseder. Bunu yaparken Timothy’nin futboldan daha farklı şeylerden keyif aldığını, en önemlisi de beklenenleri karşılayamadığında dahi, sonuçtan bağımsız olarak süreçten keyif aldığını fark edemez.

Annenin eksik özgüven telafisi

Annenin de çocuğunun edindiği donanımlar, çaldığı enstrümanlar, aldığı toplumca kabul gören ödüller, Timothy’nin performanslarına göre kendi özgüvenini tamir etmeye çalışan yanlarını sık sık görürüz. Çocuk fazlaca takip ve talep altındadır yani. Timothy masalsı, “cennetten düşme” bir karakter, küçük prensin farklı bir tezahürü olduğu için, bunlardan olumsuz etkilenmediği gibi, anne babasına bir insanın farklı ilgi alanları olabileceğini, kendi varoluşunu keyif ve kabulün, gelişime açıklığın, süreçten ve ilişkilerden keyif almanın önemini gösterir. Anne – babasının kendi hasarlarıyla yüzleşip sağlıklı ebeveynliği öğrendiği noktada misyonu tamamlanır, ve “bunun için yapabileceğiniz bir şey yok” diyerek yanlarından ayrılır.

Ebeveynlik, yara almış yanlarımızı onarmak için değildi!

Ancak somut dünyada doğal yollarla aldığımız yaralarla karşılaşıp onları iyileştirmezsek, çocuklarımız da bizlerden dünyayı geneller, ve aynı uyumsuz varsayımların sahibi olan yetişkinler haline gelirler.

Hayatta kontrolümüz altında olmayan pek çok şey vardır. Bu belirsizlik, ve kontrolsüzlük insanın belki canı acıyarak kabul ettiği, ancak kabul edebildikten sonra daha özgür ve tatminkar yaşamasını sağlayan şeylerden biridir. Çocuklardan beklentilerimiz olması normaldir, dikkat edilmesi gereken şey, bu beklentilerin ne kadarının aslında kendi ihtiyaçlarımızla ilgili olduğunu, çocuğun kendi varoluşuna ve mutluluğuna ne kadar hizmet ettiğini fark etmek, bunun için gerekirse kendi hasarlı, yara almış yanlarımızı onarmak için adım atmamızdır.

İnsanın kendi acı deneyimiyle yüzleşmesi kolay değildir, tercih etmediğimiz şeyler yaşamış olabiliriz. Bireysel özgürlüğümüzü, aldığımız keyfi kısıtlayan deneyimlerimiz olmuş olabilir.

Geçmişten getirdiğimiz yüklerle, hiç istemeden, kendimizi de çocuğumuzu da sağlıksız kişilik örgütlenmelerine itebiliriz. Çocuğumuzdan beklentilerimizin ne kadarı kendimizle, ne kadarı onunla ilgili? Buna derinden bakmak, kendi bireysel yaşantımız ve sağlıklı ebeveynlik için en önemli adımlardan biri. Uçaklarda olası bir aksilikte oksijen maskesini önce kendinize sonra çocuğunuza takmanız gerekir. Kendinizi kurtarabildiğiniz ölçüde çocuğunuzu kurtarabilirsiniz. Psikolojide de böyledir. Siz yaralı yerlerinizi görüp, onları onarmak için gerekli desteği kendinize sağlarsanız, bu çocuğunuzun sağlığı için attığınız en önemli adım olacaktır.

Sonraki yazı, çocuğumuzun duygu düzenlemesini sağlamak için yapabileceğimiz yollar, pratikte uygulanabilir sınırları koymak, sorumlulukları oluşturmak, ve bunların faydaları hakkında olacak.

Sevgi ve barış dolu günlere…

Uzman Klinik Psikolog Merve Kültepe

Konuk Yazar

Yorum Ekle

Yorum yapmak için tıklayınız