Editörün Seçtikleri Kategorisiz Psikolog Röportaj Yetişkin Psikolojisi

Annelik obsesif yapar mı?

Annelik Obsesif-Kompulsif Bozukluğu (OKB) tetikler mi?

guiding-light-866528_640Geçen aylarda Ankara’da Alternatif Anne etkinliği olarak düzenlenen film gecesinde Hungry Hearts (Aç Kalpler) filmini izleyip üzerine tartışmıştık. Film, çocuğuna hamile kalmasıyla abartılı şekilde takıntılı hale gelen bir anne ve eşinin akıbetiyle ilgiliydi. Bunun üzerine aklıma düşen “Annelik Obsesif-Kompulsif Bozukluğu (OKB) tetikler mi?” sorusuna cevap ararken uzmanına sormayı düşündüm. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğretim üyesi olan arkadaşım Klinik Psikolog Doç. Dr. Müjgan İnözü OKB tanısı ve tedavisiyle ilgilenen tanıdığım uzmanlardan. Aşağıda, kendisiyle konuyla ilgili gerçekleştirdiğimiz röportajı aktarıyorum.

  1. Sevgili Müjgan, annelik OKB’yi tetikler mi?

Yatkınlık faktörü varsa, kontrol ihtiyacın fazlaysa, risk almaktan hoşlanmayan biriysen, belirsizliğe toleransın düşükse, araştırmalara göre stresli yaşam olayları OKB semptomlarını tetikleyebilir. Örneğin, evlilik, çocuk sahibi olmak, terfi almak vs. gibi özellikle sorumluluk miktarının arttığı durumlarda obsesif-kompolsif davranışlar artabilir.

Ama her OKB semptomu tetiklendiğinde arkasında stresli yaşam öyküsü var diyemeyiz. Dolayısıyla bireysel farklılıklar söz konusu. Yani kimimizde (özellikle yatkınlığı olan kişilerde) stresli olayları yaşamaya gerek duymadan OKB semptomları şiddetlenebilirken, kimimizde de diğer koruyucu faktörler stresli yaşam olaylarına kadar OKB semptomlarının ortaya çıkmasından bizi koruyabiliyor.

Annelik, OKB’nin ortaya çıkması için zemin hazırlayan önemli stres kaynakları barındırıyor. Çünkü sorumluluk algısı çok artıyor. Abartılmış sorumluluk algısı OKB’nin etiyolojisinde önemli bir rol oynuyor. Kişinin, başkalarına gelebilecek zararı önlemeden kendisini sorumlu hissetmesi; hem zarara yol açmamak, hem de tehlikeyi önlemekle ilgili abartılı hisleri obsesif davranışları arttırıyor. Tabi ki dünyaya yeni gelen ve yüzde yüz bağımlı olduğunu düşündüğümüz bir bireyi hayatta tutmak önemli ve zor bir görev. Ama her şeyi kontrol edemeyiz.

  1. Elbette en önemli hayat motivasyonlarımızdan biri dünyaya getirdiğimiz bireyin sağlıklı olarak hayatta kalmasını sağlamak. Peki bu bağlamda aşırı sağlıklı beslenme ile ilgili görüşlerin nelerdir?

Aşırı sağlıklı beslenme OKB’nin alt semptomu olarak DSM’ye (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) girmek üzere!

  1. Çoğu anne sadece evhamlı olabilir. Zaten çoğunlukla kaygıyla ve evhamla çocuk büyüten bir toplumun ürünleriyiz. Peki, pimpirikle OKB arasında nasıl bir ayrım yapabiliriz?

Çocukla ilişkimiz bu noktada çok önemli. Kaygılı ve kontrolcü davranışlarımız yüzünden bu ilişkinin ne kadar bozulduğu, çocuğun ve annenin hayatının ne kadar zorlaştığı önemli bir kriterdir.

Anneler (ya da babalar) kendine şunları sormalı?: Bu halim, davranışlarım,  hayatımızda ne kadar strese yol açıyor? Çocuğumla yaşadığım ilişkide haz almayı daha az yaşayıp, kaygıyı daha fazla mı hissetmeye başladım?

Bir ebeveyn sevgi, sıcaklık, sevecenlik yerine, daha fazla kaygı hissetmeye başladığında, o zaman gerçekten OKB boyutuna daha fazla geçtiğini söyleyebiliriz.

Annelerin kendine hatırlatması gereken bir şey var:

Bir bilişsel yanılgı var ki : çocuğu çok savunmasız ve çok bize bağımlı gibi algılıyoruz. Araştırmalar gösteriyor ki çocuklar dünyaya geldikleri andan itibaren o kadar donanımsız değiller. Onlar hayatlarını var edebilecek gerekli donanıma sahip olarak dünyaya geliyorlar. Aslında bu donanımla birlikte psikolojik sağlamlılıkla da dünyaya geliyorlar. Yani her şeyde yüzde yüz bize bağımlı bir canlıdan söz edemeyiz. Sonuçta onun da en önemli motivasyonu hayatta kalmak! Örneğin, bir şekilde vücuduna mikrop girdiğinde elbette kendisini koruyabilecek, savaşabilecek bir donanıma sahip.

Kendimize hatırlatmamız gereken dünyadaki her şeyi kontrol etme olasılığımız yok. Çocuk, kendi varoluşsal sürecinde kendi hayatta kalma mekanizmalarını oluşturmak zorunda. Çocuğa kesinlikle zararlı olacak her şeyle ilgili kararlılığımız tabi ki devam etsin. Ama bunun derecesi, çocuğun hayatında ciddi anlamda strese ve sıkıntıya yol açan bir duruma dönüşmesin. Çocuğun hayattan haz almasını engellemeyelim.

Ayrıca özellikle yiyeceklerle ilgili; yiyebileceği veya yiyemeyeceği zamana karar vermeyi öğrenebileceği bir zemin hazırlamamız da önemli! Kendisine dur diyebilme mekanizmalarını da öğrenmesi gerekiyor. Bağımsız birey olma yolunda bir set oluşturduğumuzu düşündüğümüz anda biz de kendimize dur demeliyiz.

  1. Anne veya baba bir şeylerin ters gittiğini anlayabilir mi? Annelik, insanı aşırı savunmacı da kılabiliyor. Eşler veya çevredekiler yardım edebilir mi?

OKB’de iki alt tip vardır. 1-Sempromlarının abartılı farkında olan içgörüsü olan alt tip, 2-Farkında olmayan, yaptıklarının doğal olduğunu düşünen içgörüsü düşük alt tip. İkinci gruptaki kişinin söz konusu ebeveyn davranışlarının aşırı abartılı olduğunu düşünme olasılığı da düşük. Etraftan eleştiri alırsa da aşırı dirençli karşılık verecektir. Mesela her tarafta grip var, hakketen gripten ölen çocuklar da var. Aşırı koruyucu bir anne herkes için eşit olan riskleri azaltamaz. Farkına varması gereken budur. Kontrol etmenin imkansız olduğu birçok nokta var.

Bazı anneler bir şekilde hissedebiliyorlar. “Çocuğuma bakarken artık kaygıdan başka bir şey hissetmiyorum” diyerek yardım arayışına kendi giren anneler var, ama bazı anneler için bu zor! O nedenle, çevredeki kişilerin yönlendirici olması gerekebilir.

  1. OKB bir annenin veya abartılı OKB semptomları olan bir annenin çocuğu da OKB olur mu?

Anne tabi ki rol modeli! Buradan düşünürsek, strese karşı geliştirdiğimiz başa çıkma mekanizmalarını öğrenmemize yol açıyor. Tehlikeye karşı daha tetikte  olmak, daha az risk almayı öğrenmek böyle bir anneyle daha iyi öğrenilir diyebiliriz. Ancak çocuğun bağımsızlık algısı olumsuz etkilenebilir tabi ki!

Ama aynı evde büyüyen kardeşlerden sadece biri OKB olurken, diğerlerine bir şey olmuyor. Bu da bize şunu gösteriyor: Tek bir risk faktörü yok, evde annenin böyle olması maruz kalmayı arttırıyor, ama annede OKB varsa çocukta da OKB olur çıkarımı pek doğru değil.

  1. OKB iyileşir mi?

Kesinlikle!

Direnci yüksek elbette ve tedavi sürecini belirleyen pek çok faktör var. Ne kadar erken başladığı, ne kadar kronik olduğu, hastanın yaşı, neyle tetiklendiği, iyileşme ve düzelme periodlarının olup olmadığı, kişinin iyileşmeye olan inancı ve motivasyonu nedir tabiki bunlar çok önemli. Ama OKB tedavi edilen bir hastalık ve eskisine kıyasla tedavi edilme oranının da gittikçe yükseldiği bir hastalık. Evet OKB tedavi edilebilir, yeter ki doğru uzmana, uygun uzmana gidilebilsin.

Son söz de benden gelsin o vakit: Olduğu kadar olmadığı kader! =) Her şeyi kontrol edemeyiz. Sağlıcakla…

Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk

Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk

1984 doğumluyum. Anneyim, psikoloji mezunuyum, araştırma görevlisiyim, ve hala okuyorum. Kızım-okul-işim-eşim arasında kendime de alanlar yaratmaya çalışıyorum. Yoga yapmak en sevdiğim kendi zamanım. Hem işim hem de ebeveynlik mesaisi ile beraber çocuk yetiştirme meseleleri en önemli ilgi alanım. Sağlıklı, duyarlı, umutlu, sevgi dolu ama bir yandan da hayatın gerçeklerine hazır bireyler yetiştirmek için neler yapmalı diye kafa yoruyorum.
bilgicanne@blogspot.com.tr

Yorum Ekle

Yorum yapmak için tıklayınız

*

En Popüler İçerikler

Alternatif Yazarlar

Gülüş Türkmen
Gülüş Türkmen
Aslı Demirörs Ağtaş
Aslı Demirörs Ağtaş
Gözde Erserçe Özateşler
Gözde Erserçe Özateşler
Deniz Sütlü Özgül
Deniz Sütlü Özgül
Ayşegül Uysal
Ayşegül Uysal
Özdemir Hiçdurmaz
Özdemir Hiçdurmaz
Özge Çakıcı Songür
Özge Çakıcı Songür
Meftun Kocakaya
Meftun Kocakaya
Tuba Tayfun Kayalarlı
Tuba Tayfun Kayalarlı
Zeynep Domaniç
Zeynep Domaniç
Tümünü Gör

Güvenilir Uzmanlar

Uzm. Dyt. Orçun Kürüm
Uzm. Dyt. Orçun Kürüm
Uzm Dr. Defne Eraslan
Uzm Dr. Defne Eraslan
Uzm. Psk. Aylin Karabağ Sılığ
Uzm. Psk. Aylin Karabağ Sılığ
Eğt. Uzm. Dr. Elif Kalkan
Eğt. Uzm. Dr. Elif Kalkan
Psk. R. Berin Tuncel
Psk. R. Berin Tuncel
Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk
Uzm. Psk. Elçin Gündoğdu Aktürk
Uzm. Klinik Psk. Yasemin Meriç Kazdal
Uzm. Klinik Psk. Yasemin Meriç Kazdal
Uzm.Ped. Belgin Temur
Uzm.Ped. Belgin Temur
Funda Kale Yıldırım
Funda Kale Yıldırım
Tümünü Gör